ผลการประเมินหมวดสิทธิมนุษยชน

ผลการประเมินหมวดสิทธิมนุษยชน พบว่า ธนาคารทุกแห่งได้คะแนนในหมวดนี้ อย่างไรก็ตาม คะแนนเฉลี่ยในหมวดนี้ลดลงจาก 2.31 คะแนนในปี พ.ศ. 2567 เป็น 2.14 คะแนนในปี พ.ศ. 2568 (ลดลง 0.17 คะแนน) เนื่องจากเกณฑ์ FFGI 2025 มีการปรับปรุงเกณฑ์การประเมินในหมวดนี้ ทั้งการเพิ่มเกณฑ์ประเมินข้อใหม่และการยกเลิกเกณฑ์ประเมินที่ธนาคารเคยได้คะแนนหลายข้อ

ธนาคารทุกแห่งประกาศเคารพสิทธิมนุษยชนตามหลักการชี้แนะ UNGPs (ข้อ 1) โดยธนาคารเฉพาะกิจทั้ง 3 แห่ง ได้แก่ ธนาคารออมสิน ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ได้คะแนนข้อนี้เป็นปีแรก

FFGI 2025 เพิ่มเกณฑ์การประเมินข้อ 3 ซึ่งกำหนดให้ธนาคารต้องมีนโยบายระบุชัดเจนว่าตระหนักถึงความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนจากการให้สินเชื่อหรือลงทุน และจะใช้อำนาจต่อรอง (leverage) เพื่อผลักดันให้เกิดการเยียวยาเมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชน โดยธนาคารกรุงไทย ธนาคารกสิกรไทย และธนาคารทหารไทยธนชาต ได้คะแนนพื้นฐาน เนื่องจากธนาคารมีนโยบายกำหนดให้ลูกค้าของธนาคารเคารพหลักการชี้แนะ UNGPs แต่ยังไม่มีนโยบายที่ระบุชัดเจนว่าธนาคารจะใช้อำนาจต่อรองเพื่อผลักดันให้เกิดการเยียวยาเมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชน ขณะที่ธนาคารทิสโก้เป็นธนาคารเพียงแห่งเดียวที่มีนโยบายชัดเจนว่า ลูกค้าต้องชี้แจงรายละเอียดและ/หรือแนวทางการจัดการข้อร้องเรียนต่าง ๆ ในกรณีที่มีการร้องเรียนจากผู้ที่ได้รับผลกระทบอันเกี่ยวเนื่องกับสินเชื่อที่ได้รับอนุมัติ เพื่อให้ธนาคารพิจารณาจนเป็นที่พอใจในมาตรการจัดการปัญหาดังกล่าว ซึ่งสะท้อนว่าธนาคารตระหนักถึงความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนจากการให้สินเชื่อหรือลงทุน และใช้อำนาจต่อรองที่มีเพื่อให้เกิดการเยียวยาเมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ธนาคารกสิกรไทยได้คะแนนในข้อ 8-10 เป็นปีแรกจากการประกาศนโยบายการให้สินเชื่ออย่างยั่งยืนเพิ่มเติม โดยระบุถึงการให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับโครงการที่อาจส่งผลกระทบต่อชนพื้นเมืองหรือชุมชนท้องถิ่น โดยกำหนดให้ต้องมีการปรึกษาหารืออย่างมีความหมายตั้งแต่ช่วงต้นของโครงการ พร้อมทั้งต้องได้รับความยินยอมโดยสมัครใจโดยได้ข้อมูลล่วงหน้า (Free, Prior and Informed Consent: FPIC) จากผู้ได้รับผลกระทบก่อนดำเนินการใด ๆ โครงการต้องแสดงให้เห็นว่ามีการแจ้งข้อมูลอย่างครบถ้วน และเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจอย่างแท้จริง รวมถึงมีมาตรการชดเชยที่เป็นธรรมหากเกิดผลกระทบ (ธนาคารทหารไทยธนชาตได้คะแนนข้อเหล่านี้อยู่แล้ว)


หมวดสิทธิมนุษยชนประเมินตามเกณฑ์ประกอบด้วย 16 ข้อดังต่อไปนี้

หัวข้อต่อไปนี้ใช้ประเมินนโยบายระดับปฏิบัติการของสถาบันการเงิน

1. สถาบันการเงินเคารพในสิทธิมนุษยชนตามหลักการชี้แนะว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนขององค์การสหประชาชาติ (United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights: UNGPs)

2. สถาบันการเงินมีนโยบายไม่ยอมรับการเลือกปฏิบัติทุกรูปแบบ (zero-tolerance policy) ในกระบวนการจ้างงานและในการปฏิบัติงาน ทั้งบนฐานของ เพศสภาวะ เชื้อชาติ ชาติพันธุ์ รสนิยมทางเพศ (รวมถึง  LGBTQIA+) และสมรรถภาพทางกาย

หัวข้อต่อไปนี้ใช้ประเมินนโยบายเกี่ยวกับการจัดการพอร์ตสินเชื่อและพอร์ตการลงทุนของสถาบันการเงิน

3. สถาบันการเงินตระหนักว่าอาจมีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนจากการให้สินเชื่อหรือการลงทุน และมุ่งใช้อำนาจต่อรอง (leverage) เพื่อให้เกิดการเยียวยาเมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชน

4. สถาบันการเงินมุ่งมั่นที่จะมีส่วนร่วมและเคารพเสรีภาพในการแสดงออกของนักปกป้องสิทธิมนุษยชน

หัวข้อต่อไปนี้ใช้ประเมินนโยบายเกี่ยวกับบริษัทที่สถาบันการเงินลงทุนหรือให้การสนับสนุนทางการเงิน

      5. บริษัทเคารพในสิทธิมนุษยชนทุกข้อตามหลักการชี้แนะว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนขององค์การสหประชาชาติ (United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights)

     6. บริษัทมีกระบวนการที่นำไปสู่การเยียวยาผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนเชิงลบใด ๆ ก็ตาม ที่บริษัทเป็นผู้ก่อ หรือมีส่วนในการก่อ

7. บริษัทจัดตั้งหรือมีส่วนร่วมในกลไกรับเรื่องร้องเรียนระดับปฏิบัติการ จากปัจเจกและชุมชนที่อาจได้รับผลกระทบ

8. บริษัทเคารพในสิทธิของชนพื้นเมืองในการดำเนินงานของบริษัท

9. บริษัทป้องกันความขัดแย้งเรื่องสิทธิในที่ดินทำกิน และใช้ทรัพยากรธรรมชาติ ด้วยการใช้กระบวนการปรึกษาหารืออย่างมีความหมายกับชุมชนท้องถิ่น และได้รับความยินยอมโดยสมัครใจโดยได้ข้อมูลล่วงหน้า (free, prior, and informed consent - FPIC) ในประเด็นที่เกี่ยวกับชนพื้นเมือง

10. บริษัทป้องกันความขัดแย้งเรื่องสิทธิในที่ดินทำกิน และใช้ทรัพยากรธรรมชาติโดยได้รับความยินยอมโดยสมัครใจที่เป็นอิสระและได้รับข้อมูลล่วงหน้า (free, prior, and informed consent - FPIC) จากผู้ใช้ที่ดินที่เกี่ยวข้องก่อนเท่านั้น

11. บริษัทที่ดำเนินกิจการในบริบทที่พื้นที่พลเมือง (civic space) ถูกจำกัด แสดงความมุ่งมั่นในการปกป้องสิทธิของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม (เช่น ภาคประชาสังคม สมาคมการค้า นักกิจกรรม ผู้สื่อข่าว เป็นต้น)

12. บริษัทมีกระบวนการตรวจสอบด้านสิทธิมนุษยชนแบบเข้มงวด (heightened human rights due diligence) ทั้งในการดำเนินงานของบริษัทและคู่ค้า ในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งหรือมีความเสี่ยงสูง (Conflict-Affected and High-Risk Areas) เพื่อระบุ ป้องกัน บรรเทา และรับผิดชอบการจัดการกับความเสี่ยงที่เพิ่มมากขึ้นในพื้นที่เหล่านี้

13. บริษัทให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับการเคารพสิทธิของผู้พิการ

14. บริษัทไม่ยอมรับให้มีการตั้งถิ่นฐานใด ๆ รวมถึงการตั้งถิ่นฐานกิจกรรมทางเศรษฐกิจของตนเอง ในเขตที่ถูกบุกรุก (occupied territories) เพื่อเคารพในกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ

15. บริษัทบูรณาการหลักเกณฑ์ด้านสิทธิมนุษยชนเข้าไปในนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างและนโยบายปฏิบัติการของบริษัท

16. บริษัทใส่หลักเกณฑ์ด้านสิทธิมนุษยชนเป็นเงื่อนไขในสัญญาที่ลงนามกับผู้รับเหมาช่วงและคู่ค้า